Turkmensahra

  ترکمنصحرا

TRKMENISTANY AGZYBIRLIK DEMOKRATIK HALK HEREKETI
GKDEPE GALASYNY SYNMAGYNY WE
TRKMENISTANY KOLONIAL GARA?LYLYGA D?MEGINI AS GNI


Gkdepe galasy 1881 yly 12-nji anwarynda weran edilr. General Lomakini ba?tutanlygyndaky birinji ozu?lary ?owsuz gutaran rus basybalyjylary bu masgaraylykdan ykmak in 1880 ylda ikinji gezek Trkmen topragyna ozup girrler. Bu gezek rus go?unlaryna agressivlikde we rehimsizlikde rus-trk ur?unda akasyny tanadan, ?hratparaz we gedem general Skobelev ba?tutan bellenr. Ol z ganhor paty?asyny  ynamyny demek in hi zatdan gatmajagyny entek Peterburgdaka mlim edr. Dwrde?lerini bellemegine gr, general Skobelev trkmenleri Gkdepe galasyndan ykman, hemmesini bir gala ygnanyp, gorany? ur?uny alyp barmagyny Hudadan dilpdir. Sebbi ol rus paty?asyny go?unlaryny trkmenlerikiden has gowy araglananlygyny oat bilipdir we z uzaga atan agyr toplaryny ulanyp bilseler, onda e?i hkman z taraplarynda boljaklygyna ynanypdyr.
 
Dwrde?lerini ?aatlyk etmegine gr, general Skobelev Gkdepe galasyny gana gark etmegi we ?edibem ruslary milli gahrymanyna wrlmegi arzuw edipdir. ?onu inem ol trkmenleri gaa uru?, agny partizanylyk taktikasyny dl-de, gorany? usulyny salap almaklaryny islpdir. nki rus go?unlary zlerini arag tadan artykmalyklaryny die galany gar?ysyna ulanyp biljekdiler. Eger-de trkmenler gaa uru? taktikasyny salap alsalar, onda srp gelen kpsanly agyr toplaryny ruslara pedasy degjek dldi. ssesine-de trkmenler gaa ur?a kdediler.
 
Parasatly Hanmmmet atalyk bilen Orazmmmet serdary wt-ndewleri dilenmn, Uly maslahatda rus go?unlary bilen uru?maly dilip karar edilenso, galany goragyny ba?tutanlygy drt sany serdara ynanylsa-da, gyzza-gyzza gelende, Gkdepe galasyny goragyny serkerdeligi alaman serdary Dykma serdary elinde jemlenr. Ol uru?da ruslary stn geljek taktikasyny dowam etdirip, galadan ymaly dl, ony soky damja ganymyza enli goramaly diip, buruk berr. General Skobeleve-de geregi ?ol eken, ol uzaga atan agyr toplaryny edil galany alkymynda gurup, galany yzygiderli top okuna tutup ba?laar. Netijede galadaky ur?ujylardan we parahat ilatdan birne msi irginsiz agdyrylan top oklaryny gurbany bolar. Gyssagara-da gazylan tmler (er dle) parahat ilaty top okundan gorap bilmndir.
 
Agyr itgilere garamazdan, trkmenler galany goramagy dowam etdiripdirler. Olary gijeki dudansyz hjmleri bolsa, basybalyjylary hatarlarynda dowul dredipdir. Gijeki hjmlere erkekler bilen bir hatarda trkmen aal-gyzlary-da gatna?ypdyrlar. Olary kbiri bu swe?lerde gahrymanlara wepat bolupdyrlar.
 
Gndizki agytly hjmde trkmenler bir gezek du?many agyr aljyraylyga sezewar edrler. ?onda olar ruslary garymda atan birinji hataryny ym-pytrak edip, olary gamaga mejbur edrler. Bu swe?de trkmenler kp sanly arag olja alyp, ssesine-de Ap?eron polkuny swe? badagyny-da ele salarlar. Swe? badagyy aldyrmak uru?da eilmek bilen barabar masgaraylyk hasap edilr. 
 
Netijede zbe-z uru?da trkmenlerden asgyn gelen rus go?unalry galany almak in harby  hilegrlige z urmaly dien karara gelrler. Olar assyrynlyk bilen garym gazyp, galany diwaryny dbnde ummasyz kp mukdarda dri goarlar. Galany goragyna serkerdelik eden Dykma serdar du?many bu harby mekirligine d?nmndir, bu hilegrligi stni ayp, wagtynda onu ni alyp bilmndir. Netijede 1881 yly 12-nji anwarynda basybalyjylar galany diwaryny partladyp, onu iine ozup giripdirler.
 
Swe? algan hem rn gandk?ikli bolupdyr. Basybalyjylar ululara-da, agalara-da, aal-gyzlara-da, garry-gurtulara-da rehim etmndirler. Galany gorajylar her bir ugrunda swe?ip, ba? goupdyrlar. Trkmen igitleri edil a arslan aly swe?ipdirler. Olary gahrymanylygyna, gaduwsyzlygyna du?manlary zleri-de haran galypdyrlar.
 
Emma gala arylanso onu iine ozup giren san tadan agdyk du?many basy?y astynda parahat ilaty arasynda dowul drpdir, halk galany ta?lap, guma gaypdyr. Du?manlar akyr aazly gy? gni dowla d?p, gayp baran eli agaly naarlary, garry-gurtulary, etginjekleri yzlaryndan etip, gylydan we nazadan geiripdirler. Hi kese rehim edilmndir. Harby tadan asla zerurlyk bolmasa-da, guma gayp baran eli aragsyz, garawsyz ilaty 10-15 kilometr yzarlap, gyryp gidipdirler. Bu wag?y kowga general Skobelevi hut zi olba?ylyk edipdir. Onu gzi gandan domandyr. ?onu inem trkmenler oa gzi ganly general diip at goupdyrlar.
 
Gkdepe galasy goralan we sora onu ykylan gnleri aylgan gyrgynylygy z gzleri bilen gren trkmenleri hem ynsaply rus ofiserlerini galdyran atlamalaryndan, ?ele-de Ahal topragyny ilatyny uru?dan ki we soky sanyndan en tutsa, Gkdepe ur?unda 30 me gola adamyny wepat bolanlygyny aklasa bolar.
 
Uly gyrgynylyga garamazdan, trkmenleri Gkdepe galasyndaky grkezen gahrymanylygy taryhda itmejek yz galdyrar. Gkdepe swe?i watana wepalylygy we gaduwsyz batyrlygy simvolyna wrlr we Orta Azyadan has uzaklara araar. Trkmenleri rus go?unlaryna berk gatawul berendikleri hakyndaky habar hatda Europa enli-de baryp etr. ?onda alys Europany patagtlarynda ilkinji gezek bu gaduwsyz halky gahrymanylygy dogruda grr edilr.
 
Gkdepe galasy synandan so Trkmen topragyny doly basylyp alynmagyna gi ol aylypdyr. ?ondan yl geenso, trkmenleri harby tadan ikinji gli merkezi hasap edilen Mary topragy-da basybalyjylara gutarnykly boun egdirilipdir. Maryny rus paty?asyna uru?syz boun egmeginde Nurberdi hany aaly, Maryny hany Gljemal han we ogly Magtymguly han uly rol onapdyrlar. Gkdepe galasy goralarka ilisleri ozalky beren wadalaryny bozup, trkmenlere harby kmek bermezligi-de Maryny Russiany dzmine meletin girmegine sebp bolan syasy agdalary biridir. Trkmen han-begleri ilisleri bo? wadalaryna ynanmaklaryny bes edipdirler.
 
Hywa we lebap trkmenleri ondan has ozal rus paty?asyny gululygyna d?pdirler. nki olar Hywa hanlygyny we Buhar emirligini dzminde ruslara tabyn edilipdirler. Netije-de Gkdepe galasyny ykylmagy Trkmen topragyny doly kolonial gara?lylyga d?megine getiripdir. Bu elgaramalyk sora 110 yllap dowam etdi. Gysgaa adany-da, 1881 yly 12-nji anwary trkmenleri erkini syndyrylan gndir.
 
Sovet dwrnde Gkdepe galasyny synan gnni asyny tutmak-da, galany gahrymanylykly goralmagyny we tragiki agdada synmgyny asla atlamak-da bolanokdy. Bu gadagandy. Die geen asyry 80-nji yllaryny ortasynda SSSR-de tgedip gurmak syasaty ba?lananso, bu barada dil armak mmkin boldy. Ilkinji bolup bu meselni Trkmenistany Agzybirlik Demokratik Halk Hereketi gozgady. Gkdepni a?ululary we erli ilat bilen ylala?yp, Agzybirlik 1990 yly 14-nji anwarynda ilkinji gezek Gkdepe galasyny synmagyny, trkmen topragyny rus paty?asy tarapyndan basylyp alynmagyny as gnni belledi. as gnni 14-nji anwarda geirilse amatly boljakdygyny, ?onda hkimetleri gadagan edenligine garamazdan, ilaty as gnne gatna?yp biljekligini Gkdepni a?ululary salgy berdiler. Sebbi ol gn dyn gndi.
 
Trkmenistany kommunistik dikmelerini Agzybirligi bu dwletli ba?langyjyna di?-dyrnak gar?y ykmaklaryna garamazdan, klli trkmen bu ba?langyjy goldady. 1990 yly 14-nji anwarynda Gkdepe galasyna 10 mden gowrak adam ygnandy. Trkmenler ?onda sovet hkimeti yllary iinde ilkinji gezek z gahryman ata-babalaryny we trkmeni milli erkini syndyrylmagyny simvolyna wrlen gahryman Gkdepe galasyny as gnni bellediler, dogduk topragy gorap wepat bolanlary we nhak gyrgynylyga uradylanlary ruhuna degsin etdiler, olara hormat godular.
 
Bir yl sora Trkmenistany kommunistik hkimetleri Agzybirligi ba?langyjyna ee ykyp, bu senni resmi tadan bellemegi girizdiler. Olary bu dime iteren zat aaklaryny a?agyndan daanlaryny gidip barmagy we Agzybirligi il iinde abrayny gterilmegi boldy. Kommunistik hkimetler bu meselede: Eger-de hereketi ni alyp bolmasa, oa olba?ylyk et! dien hilegr syasatdan ugur aldylar.
 
Gkdepe galasyny synmagyny as gni ?ondan so her yly 12-nji anwarynda bellenilr. Ol klli trkmeni dogduk topry gorap ba? goan gahrymanlaryny hatyra gnne wrldi. Biz milli as gni mynasybetli ag?y dilegler edris: Sadakalaryyz kabul bolsun! ten gahrymanlary ruhlary ?at bolsun! Go, olar z nesillerinden razy bolsunlar!
 
TRKMENISTANY AGZYBIRLIK DEMOKRATIK HALK HEREKETI


استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد