Turkmensahra

  ترکمنصحرا

Ajy hakykaty bir kitaplyk grri
AJY HAKYKAT (4)

(Iki yl hkmetde. On yl oppozisiada).



Hkmet i?inde.

Hkmet i?ine men uly hwes bilen ba?lapdym. 1990-91-nji yllar meni edenim ugruna bolup, kplen urdu ba?tutany Nyazowdan goldaw tapardym. Ol dwr gowgaly hem yl?yrymly dwrdi. Sowet Souzy dargajak dargajagy stndedi. Owal ady?ym aly, Nyazow bizi bilen aldygna maslahat geirrdi: nme etmeli, mundan belk nhili a?amaly? dien soraglara jogap tapjak bolardy.

O zaman Sowet Souzyny dargajagy kre hasa bolup ba?lapdy. Slawan respublikalary, hasam beter, Orset, belki-de, Moskwa diilse has dogry bolardy, bizden arylyp, zba?yna bir dwlet bolmaklyga ymtylardy. ne bu grmge ?eledi, aslynda bolsa bu syasaty ahyrky maksady Sowet Souzyny ykmak, sosializmden z wrp, kapitalizm oluna d?mekdi.

belle?im ali, bu ugurda gaty ir wagtdan bri i? alnyp barylypdy. Sowet Souzyny ykyp, ony tzeden gurmak plany Gorbaowy a-aanlyk hem tzeden gurmak syasatyny netijesinde hasam adyla?ypdy. 1986-njy ylda sowet syasatyny arhitektorlary diilip atlandyrylan hem ol syasaty gzba?ynda duranlar diilip tanalan adamlary uly topary (A. akowlew, W. Medwedew, E. Primakow, G. Arbatow we ba?galar) AB?, Kanada hem Gnbatar ewropa dwletlerine sapar edip, ol dwletlerdki tsirli syasy gleri, esasanam, Btindn ehudylar Kongresini liderleri bilen du?u?yp, Sowet Souzyny ykbaly, geljegi barada geple?ikler geirdiler. Olar z geple?iklerini gidi?i barada da?ary i?ler ministrligine yzygiderli habar iberip durupdylar. Ol telegrammalar rn syrly grif, agny belgi bilen iberilip, olary okamaklyk juda klendirlendi. Ministrligi ygrynda olary die maslahaty derejesinlki diplomatlar okap bilrdiler.

Ol telegrammalary Sowet Souzyny olba?ylaryny hemmesine etirilmeli edilip-edilmndigi hzir adymda dl. ne Sowet Souzyny Kommunistik Partyasyny Merkezi Komitetini Syasy Burosyny agzalaryna welin ol informasialary atma-at iberilendigi ?u gnki aly adymda. Olar elhen habarlardy. Olary okan adamlarda Sowet Souzyny akyn wagtda dargajagyna hi hili ?bhe drndir demok. Meni zmde-h ?ol telegrpmmalar ?ele tsir galdyrypdy. urdumyzda ondan soky bolup geen wakalar ?ol mahal mende drn bu pikiri dogrydygyny tassyklady.

Bu sz munda galsyn, ene-de ki ba?lan grrmize dolanaly.

Sowet Souzy ykylyp, gara?syzlyk bize gara?ylmadyk agdada gelen aly boldy. Bir grmge bu ?eledi...

Gara?syzlyk ierki hem da?arki syasati nhili bolmalydygy barada meselni gn tertibine getirdi. Ozal ady?ym yali, men ?onda ierki syasatda Hitai oluna eermeli diip yky? etdim. Da?arki syasatda bolsa pozitiw bitaraplik, syasi-harby toparlany?yklara go?ulmazlyk, ulyny nde peselmezlik, kiini nde bolsa begelmezlik syasatyny retmekligi teklip etdim. Ierki syasat bouna meni eden teklibimi olan adam bolmadi, ne da?arki syasat barada welin adanlarym kabul edildi.

Eger Trkmenistany e ykan adamlary, Gagysyz Atabaewi, Nedirba Atakowy, ?aja Batyrowy derejelerindki adamlar bolan bolsadylar, onda olar bu pursaty elden bermn, Trkmenistany hakykatdan hem zba?dak dwlet ederdiler. ne, arman, Nyazow hem onu tweregi bele adamlary hilinden dl bolup ykdylar. Netijede, trkmen halky gara?syzlyga ykyp, sowet dwrndkisinden hem has beter gara?ly gne urady. Nyazow Trkmenistanda hli ygtyarlyklary z eline alyp, nebit-gaz ataklaryny da?ary urtlylara konsessia berip, trkmen halkyny gara?ly, geda gne saldy, ony biygtyar etdi,

Men ministr bolup i?e ba?lan ilkinji gnmden ministrligi bujetini bolmagyny, onu i?grlerini sany kesgitli bolup, olary alyklaryny ne bolmalydygny grrini edipdim. Ondan ba?ga-da, ministrlik juda bir syrly edara bolup, onu gapysy hemi?e sakyly bolmalydygny hem da?ary urtlar bilen gatna?yklary hemmesini ministrligi sti bilen alnyp barylmagny e srdm.

Nyazow meni adanlaryma dl dimn, howlukma, bu meseleleri akynda zeris - diip arkayn edardi. ne meni gozgan meselelerimi hi birisi zlmeerdi. Ministrligi bujeti bolmanso etjegii hem edip bolanokdy. Sen hemi?e maliet tadan erkin bolman, kimdir birini goldawyna mt bolup, eli-aagy bagly otyrsy. Men i? sapary bilen iki gezek Hindistana baryp geldim, iki gezek Trki, bir gezek Owganystana, bir gezek bolsa Belgia (Brussele) baryp geldim. ?ol bary?-geli?leri harjyny bir gezek Trkmenistany Gossnaby hem Trkmenpotrebsouzy eken bolsa, ba?ga bir gezek bu har trk hkmetini bonuna d?pdi. Ahyry ?ele ?ertlerde Hytaa Nyazowy resmi wizitini taarlamaga gitmeli bolanda, men ondan z wrp, ony ?ol wagtky orubasarym, B. ?yhmyradowa tab?yrdym.

Trkmenistan 1992-nji ylda z ilihanalaryny ayp, diplomatlaryny da?ary urtlara ugradyp ba?lady. ne mua garamazdan bujet meselesi, diplomatlara tlenmeli alyk heniz hem belli dldi. ?ol dwr trkmen
diplomatlaryny arasynda alyklaryny birne alap Orsetden alanlary-da bolupdy. Bu masgaraylykly agday so ne wagtlap dowam edendigini adyp biljek dl, ne weli meni i?ln dwrmde bu mesele zlmndi.

Meni ene bir uly ns beren meselm, ministrligi i?i netijeli bolar aly, urdy olba?ylaryny da?ary urt wekilleri bilen geirn geple?iklerini azgylaryny alnyp barylmagy hem ol azgylary esasynda dwleti redn syasatyny jogapkrli hem yzygiderli bolmagyny pjn etmekdi. Olarsyz dwlet i?ini retmegi asla mmkin bolmajakdygny nler adyp, Nyazowy razylygny alyp bilmedim. Ahyry men oa eger biz z hkmet adamlarymyzy haan kime nme adyp, nme goanyny bilmesek, olara da?ary urt hkmet hem i? adamlaryny nme diip, nm boun bolandyklaryny bellemesek, ndip biz dwleti i?ini alyp baryp bileris? diip zlendim. Galyberse-de, biz z ornumyzda hemi?elik dl ahbetin. Biz gideris, erimize ba?galar geler. Olar dwleti i?ini dowam etdirmek in nme edilipdir, nme dilipdir diip kne azgylara seretmeli bolarlar, azgysyz bolmaz - didim. Nyazow mua rt kesik gar?y boldy hem gatyrgandy. Gar?y bolsa-da, men z dienmi geirjek bolup, Nyazowy geple?iklerinden birkisini azgysyny edip, olary Nyazowa gow?urdym. Ol sesini ykarman ol azgylary aldy, ne ?ele azgylary retmegi gerek dldigini maa ene bir gezek atdy. Men oa bu i?i juda bir mhm i?digini d?ndirjek bolup synany?dym. Munsuz dwlet i?ini alyp barmagy kyn boljakdygny, asla mmkinem dldigni kn atdym, ne Nyazow mua d?nse-de, d?nmezlige saldy. Ol bir depen erini depdi-de durdy.

Onu bu pikire gar?y bolmagny dp sebbi dwlet derejesinde alyp baran geple?iklerini znden ba?ga hi bir adam bilmesinem, e?itmesinem, bu i?lere onu znden ba?ga hi bir ki?ini dahylam bolmasyn, gaty?ybam bilmesin dien maksat bolup ykdy. Bu so-solar ady duuldy.

Nhak grr edr diilmez aly, bu szlerime delil hkmnde bir mysal getirein. 1991-nji ylda Amerikany Birle?en ?tatlary bizi zba?daklygmyzy ykrar edip, A?gabatda z ilihanasyny entek amanka, Merkezi Razwedka Gullugyndan (?IA) adamdan ybarat bir delegasia A?gabada geldi. ?ol delegasiany Nyazowy eke zi kabul etdi. Ol bu du?u?yga da?ary i?ler ministrliginden ne meni, ne-de terjimeini gatna?dyrdy. Nmemi?in, amerikanlary anlarynda rus dilini suw aly biln z adamsy barmi?. Nyazowy anynda ol geple?iklerde hi kim bolmanso, hi hili azgy edilmnso, taraplary biri-birine nme adanlygy, nhili wadalar berenligi Nyazowdan hem amerikanlardan ba?ga hi kime mlim dl.


استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد