Turkmensahra

  ترکمنصحرا

Ajy hakykaty bir kitaplyk grri
AJY HAKYKAT (3)
(Iki yl hkmetde. On yl oppozisiada)



Uzak olu gysga grri.

Meni kne tany?larymdan birisini ejesi Uzak olu azajyk rysgyndan z sakla! diip, Hudadan dileg ederdi. Kpi gren ol garry enni szlerini hem z-gzni ?u gnler oturyp-oturyp gussa bilen atlaaryn hem z zme sorag berrin: Nme in garry mama dilegini dilemedi?

Men uzak ola zm in nep gzlp d?medim. Meni bu ola d?megime sebp bolan esasy zat hkmeti iinde ?diln ogurluklara, talaylyga, pyssy-pyjurlyklara, jenaatlara, alanylyklara, galplyklara, alym-ulumlyga, ikizlilige di?ini gysyp oturman, kimdir biri ahyry dl dimelidir- dien pikir boldy. Nme in Nyazowy redn syasatyna dl diip biljek ba?ga bir adamyny orta ykmagyna gara?maly? Gara?any bilen ?ele birisi drejekmi a-da ol hem meni aly ba?ga bir ki?ini peda bolaryna gara?yp oturjakmy? Bu dnde grmelisini grd ag?ysynam, amanynam, ?a-soltanlarynam, derwi?dir-gedalarynam, grmedik zady galmady. Hany indi ?diln galplyklara dl dimeklige-de wagt etdi. Ony ?u wagt sen dimese, ba?ga dijek ok aly grnr.

Kn gnlp iimi dilp hem gepledip gezip, ahyry Nyazowa seni alyp baran syasaty bilen ou?yp biljek dl, hkmetden ykan diip arzamy berdim. Nyazowa gar?y gre? alyp barjagymy, ne atmajagymy onu zne atdym. Ol maa kim ony saa etdirer didi?
Bu grr entek ?u erde galsyn, oa so dolanarys...

Uly diplomatia bilen ho?la?yk.

1989-njy ylda men Katar dwletindki i?lerimi tamamlap, Moskwa dolanyp gelipdim. Men ol erde 1988-inji ylda sowet ilihanasyny ayp, Sowet Souzyny i?leri ynanylan adam hkmnde 1989-njy yla enli i? alyp bardym.

1968-inji yldan bri arap dwletlerinde (Demirgazyk emende, Gnorta emende, Kuwetde, Oman Soltanlygynda hem Katar Dwletinde) sowet ilihanalarynda i?ln dwrlerim (ol tas igrimi yly z iine alar) lapykelik hemi?e maa hemra boldy. Edn i?lerimizden men hi bir lezzet alyp bilmedim. Araplar bilen alnyp barylan gatna?yklar grer gze dogry aly bolup grnse-de, gysymy tutar aly netije bermerdi. Sebbi, diiln zatlar bir zat bolsa, ediln i?ler ba?gady. Az-owlak pul gazanaryn dimese, ahlak (moral) tadan bu i?i getirn pedasy okdy. Men urda dolanmagy, peda berjek bir i?i ba?yny tutmagy pikirini kp ?drdim. Ahyry bu hyaly amala a?yrmaga ba?lamaklyga Katarda bolan bir waka itergi berdi.

1988 ylda Sowet Souzyny ykdysady gatna?yklar bouna dwlet komitetini ba?lygyny orunbasaryny olba?ylygynda ykdysady delegasia Katar Dwletine geldi. Ol delegasia Katarda birne gn bolup, birne geple?ikler geirdi. Sowet Souzyny drli ugurlar bouna hyzmatda?lyk ?tmeklige taardygyny bildirdi.

Delegasiany ba?tutany aponlary Katarda gazda i?len uly bir elektrostansia gurjak bolandyklaryny adyp, ?ol gurlu?ygy aponlary elinden alyp, biz gurar aly edip bolmazmyka diip menden sorady. Men oa synany?yp grmeli bolar, eger bizi ol i?leri etmeklige mmkiniliklerimiz eterlik bolsa didim. Ol maa artygy bilen eterlik. Galyberse-de, bizi guran elektrostansialarymyz aponlaryky aly da?yndan grmge bele bir owadan bolmasa-da, olaryky aly her b? yldan dpli remont talap edenok. Bir i?lp ba?lanyndan so 20-25 yllap durman i?ler didi.

Delegasiany yzyna ugradanymdan sora men Katary Altyn-waluta fondyny ba?lygy hem tender komitetini agzasy Abdalla Haled el-Atya bilen bolan du?u?yklary birinde ondan aponlary elektrostansia gurjak bolandyklary- dldikleri barada sora?dym. Ol bu habary dogrydygyny tassyklady. ?onda men oa Sowet Souzyny bu ugurda tejribesini ulydygyny, onu guran ?lektrostansialarny uzak wagty dowamynda hi bir uly remont talap etmn i?lendigini grr berdim. Meni adanlarym katarlyny gyzyklandyrdy. Eger siz bu i?leri etmekligi htdesinden geln bolsayz, onda men bu proekti size tab?yrmagy aladasyny edip ba?laryn didi.

Bu grrden so kp wagt gemnk Atya meni Katary ?azadasy bilen du?u?dyryp, elektrostansia baradaky grri onu bilen hem ?tmegimi sorady. ?azada bilen bolan du?u?ykdan sora Atya elektrostansiany gurlu?ygyny bize tab?yryljakdygyny, onu gurlu?ygyna goberiln pulu 800 million amerikan dollaryna barabardygyny atdy. Bu ugurda Moskwa bilen ilkinji geple?ikleri geirmekligi hem zne tab?yrlandygyny adyp, Atya menden bu habary resmi grn?de Moskwa etirmegimi hay? etdi.

Men ?ol gn znde Kuwete uup baryp, ?ol erdki ilihanamyzy sti bilen bu habary Moskwa etirdim. Moskwa kp egletmn meni iberen telegrammama oaly jogap berdi hem deslapky geple?ikler in Katary wekilini haan gelse, kabul etjekdigini atdy. Bu jogaba katarlylar menden az begenmediler.

Atya Katar dwletini adyndan geple?ikler geirmek in Moskwa barjak gnini belli etdi hem ol Moskwa baranynda meni hem onu bilen bolmagymy hay? etdi. Men Atyany hay?laryny Moskwa etirdim.

Atyany gelmegine Moskwany gara?andygy hem meni Moskwa barmagyma gar?y dldikleri barasynda SSSR-i da?ary i?ler ministrliginden habar geldi. Bu ag?y habardan so biz Moskwa barmaklyga ykjam taarlyk grp ba?ladyk.

Atya zerur bir i? bilen Amerikany Birle?en ?tatlaryna barandygyny, ol erden bolsa Moskwa hasy gn barjakdygyny belli etdi. Men bu habary Moskwa etirdim hem Atyany Moskwa umazyndan 3-4 gn Moskwa umak in Kuwete bardym. O zaman entek Moskwa bilen Katar aralygynda uar gatnawy okdy. Bizi Katardaky ililigimizem Moskwa bilen Kuwetdki ililigimizi usti bilen hat-habar aly?ardy.

Men Moskwa umak uin Kuwete baramda, bizi Kuwetdki ilimiz Aleksandr Minkin meni Mockwa umaly dldigim barada Merkezden gelen telegrammany me atdy. Telegrammada bizi elektrostansia gurmaga mmkiniligimiz ok. Awdy Kulyew Moskwa gelmesin we ?u habary hem katarlylara etirsin diilip azylan eken.

Bele grkezm garamazdan men Moskwa gitmekligi karar etdim. Minkin maa gitmekligi maslahat bermedi. Ol Merkezden gelen grkezm gar?y gitmek bolmaz didi. Men oa zmi oglan ounjagy bolmajakdygymy adyp, Katary ministrni nde, go, zleri jogap bersinler, dn oglandylar-da, bu gn indi ulaladylarmy didim.

?ol gni ertesi Moskwa bardym. Da?ary i?ler ministrligini sekizinji gatyna, agny bizi Gola Gndogar blmimizi erle?n ?tayna ykdym. Ol erde maa pete-pet du? gelen adam bizi Gola Gndogar mdiretimizi ba?lygy Polakow Wladimir Porfiryewi boldy. Onu maa birinji beren soragy Nme in grkezmni erine etirmedi? boldy. Ol maa Ministri orunbasary Woroncow uli Mihalowi seni gelerie gara?yp otyr didi. Sora ol meni me d?p meni Woroncowy anyna alyp gitdi. Ilki orunbasary kabinetine Polakowy zi girdi. Kp wagt gemnk meni anlaryna agyrdylar. Ministrligi grkezmesini erine etirmn Moskwa gelmegi da?ary i?ler ministrligini praktikasynda ilkinji gezek bolan waka diip, Woroncow igenjine hem kinjine ba?lady. Sora ol indikie berk bol, geljekde bele agda gatalanmasyn diip, da?ary urtlar bilen ykdysady hyzmatda?lyk saklaan komiteti Katar dwletine beren wadasyndan dnndigini atdy. Men Woroncowa men bu erde Katar dwleti bilen sizi arayzda duran aray. Gn mende dl-de, wada beren tarapda. Araa taak deger etmli didim. Woroncow birneme um?ady, gler z bilen maa tarap bakyp, dwlet komitetine baryp, olar bilen d?ni?megimi teklip etdi. Men oa bu i?ler meni derejmde grri ediln i?ler dl, oaly bir netije gazanjak bolsak, bu mesel sizi zizi gaty?magyyz gerek didim. Woroncow bizi bu mesel gaty?yp, gelen netijmiz beren wadamyzdan dnmek bolupdy, ynha indi sen geldi-de, bu problemany tzeden gozgamaly etdi didi. Dwlet komiteti seni hem Katary ministrni geljeginden habarly edildi. Olar geple?ikler geirjekler, ne ol geple?ikleri netijesiz boljagy nden belli. Lapykelige taar bol-da, geple?iklere gatna? diip, Woroncow szni tamamlady.

?ol gn ertesi Katary ministri Abdalla el-Atya Amerikany Birle?en ?tatlaryndan uup Moskwa geldi. ?ol ugra-da geple?iklere ba?lady, ne ?dil Woroncowy ady?y aly ykdysady hyzmatda?lyklar bouna dwlet komitetinde geirilen geple?ikler netijesiz gutardy. Atya ?ol gni znde urduna dolanmak kararyna gelip, Ewropa dwletlerni hasam bolsa birine umaky boldy. Amatly bir res bolmanso, ol bir gn Moskwada galyp, ?rtesi Londona udy. Atya Moskwa eden saparyndan gaty nho? boldy hem Katary ?azadasyna nme dierkm diip tukatlandy.

Men bu bolan wakadan utanjymdan aa bir ere girmedim. Bu waka Sowet Souzyny dargap barandygyny, onu uzaga ekmn gutarjakdygyny grkezrdi. Muny hut ?ele boljagyny Atya-da duup, ?ol gnler zni bu pikirini dile getiripdi. Ol maa: urduyzda z beren kynylyklar gowulyk bilen gutarmaz. Meni saa hapym gelr. Gowusy sen SSSR-e wekililik etmek mhleti tamam bolandan sora Katarda gal. Saa mynasyp bir i? taparys didi. Men oa edn alada in sag bol, men bu teklibii kabul edip bilmerin diip jogap berdim.

Katarda wekililik mhletimi solap, Moskwa gadyp gelip, da?ary i?ler ministrligni Gola Gndogar blminde maslahaty wezipesinde i?e ba?ladym. ?ol bir wagty znde-de Trkmenistana dolanyp barmagy regime dwp, ndip ony amala a?yryp boljagyny ollaryny gzlp ugradym.

Men ililik eden dwrmde bolan ene bir wakany grr berein. Ol bir tarapdan glkn waka bolsa, ba?ga tarapdan...

Eger ili in Moskwadan bir tab?yryk gelse, ol ony derhal erine etirip, derrewem onu jogabyny yzyna ugratjak bolup jan ederdi. Bu hem ilining ililik edn dwletinde abrayny n derejede yokarydygyny alamatlandyran bir ny?andi. ?onung uin Moskvadan geln tab?yryklar, hala gyssagly bolsun, hala gyssagsyz, ililer uin elmydam gyssaglydy.

Men ol zaman Kuwet dwletinde ilini maslahatysy bolup i?lerdim. Bizi ilimiz Akopow Pawel Semonowidi. Biz ili bilen Kuweti da?ary i?ler ministri Sabah Jaber el-Sabahy kabul edi?ligine Moskwany Gola Gndogardaky agda bouna iberen bir tab?yrygny erine etirmge barypdyk. Biz gyssagly habar bilen anyyza barmaky dienimiz so el-Sabah bizi i? wagty dl hem bolsa kabul edipdi. Onu bize: Siz elmydama gyssagly. Hany, ady, nme gyssagly i? ykdy? dieni, edil ?u gnki aly adymda. Ili Moskwany Gola Gndogardaky agdaa gara?yny bean etdi. Men hem onu adanlaryny terjime etdim. ?eh Sabah bizi sabyrlylyk bilen diledi-de, meniem size atjak gyssagly bir tzeligim bar didi. Ol bize: ?u gn sizi ba? sekretaryyz Andropow aradan ykypdyr. didi. Biz gulagmyza ynanmadyk. Akopow boz-az boldy. Sabahy adany bir bada oa degi?me aly bolup grndi. Sabah: meni adanym yn, men gli antennany sti bilen dnde bolan wakalary bolan dessine e?idip durun, ynanmazlyk etm-de, ilihana baryp, Moskwa bilen habarla?y! Andropowy lendigini ?onda e?idersiiz didi. Akopow t ilihana gelip, Moskwa bilen habarla?ana, Sabah aly?an bolamasyn diip, onu szlerine ynanmady. Bu fakt hem
urtda dzgn-tertibi gow?ap, dwleti ag?ap baranlygyny ene bir delilidi.

Dowami bar.


استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد