Turkmensahra

  ترکمنصحرا

Ajy hakykaty bir kitaplyk grri
AJY HAKYKAT (2)
(Iki yl hkmetde. On yl oppozisiada).


Trkmenistan Sowet Souzy dargandan so zba?dak dwlet bolmaklyga taarmydy?
Bu soraga trkmen halky maddy, ahlak hem medeni tadan tayndy dimeklige doly esas bardy. Sowet hkimieti yllarynda bizi halkymyz ylymly, bilimli halk bolup eti?ip, sz doly manysynda hzirki zaman durmu?yna ugunla?an halklary hataryndakylary birisi bolup barardy. Ol demokratiany bosagasynda durdy. Bir dim e tse, Trmenistan demokratik dzgnli dwlete wrlip biljekdi. ne Trkmenistan e, demokratia tarap gitmedi-de, yza, feodalizme tarap redi. ogsam bolmasa demokratiany tarapynda yky? eden hem etjek gler urtda azlyk edenokdy. Olary drli pikirli hem d?njeli adamlar bolandyklary, dngara?larny tapawutlanandygy hem aralarynda drn bolgusyz dawalar birle?ip bir gje wrlmeklerine psgelilikler dredipdi. Trkmenistanda ilkinji bolup demokratiany badagyny gteren Agzybirlik demokratik halk hereketi hem onu olba?ysy Nurberdi Nurmmmedowdyr. Bu gurama tweregine mlere adamyny toplap bilip, uly bir syasy gje wrlip, ?ol hem ?u wagtky urdy dolandyran we dolandyran, hkimlik edn gatlagy regine wehim salardy. Bu gatlak hkimligi elinden aldyrmajak bolup, Agzybirligi hem onu olba?ylarny gar?ysyna hyanatylykly i?ler geirdi. Rus jemgyetini, ruslary Agzybirligi stne k?grip, Agzybirligi milletilikde ayplady. Trkmenistanda gjp baran demokratik prosesi ni almakda hkmeti eden bu prowokasiasy ol aldy. Henize bu gne enli ruslar hem rus dilli trkmenler Agzybirligi milletilikde ayplap, zlerini trkmen kpliginden ary tutup gelrler. Olar zlerini Gnbatara ewropa pikirli trkmenler hem trkmenistanlylar hkmnde tanatjak bolup jan edrler we trkmen halk kpligini yza galak, entek tire-tapa ilesinden ykyp bilmn, kne adat-dzgnlere ola?yp ren adamlar edip grkezjek bolarlar. ?ele alan pikirleri aradan alymsumaklardan ?hrat Kadyrowy adyny tutsa bolar. Ol il iinde entek bar bolan ke tireparazylygny jemgyeti a?a?yna z tsirini etirn uly sosial faktor hasap edip, e gitmekligi ters ollarny salgy berr. Bir grse ol urdu paralanmagyny, agny tireler esasynda Trkmenistany bir giden kiijik dwletlere blnmegini tarapynda yky? edr, bir grse hem trkmenleri tireler milleti atlandyryp, bela krgini ?u meselededigini adyp bir zatlar dijek bolar, ne nme dijek bolanyna zem d?nmen bolarly. Dnde bar bolan hemme milletler tirelerden durarlar. Bu aksioma. Oa aratyn bir many berjek bolup, arrygy gynap oturmak gerek dlmik dirin.

Trkmenistanda dwleti dolandyranlary aglabasy hemi?e ruslar hem rus dilli trkmenler bolup geldiler. Olar halky i sowatly blegi hasaplanypdylar hem hli ygtyarlyklar ?olary ellerine berlipdi. zba?daklyk alnandan sora demokratik meilli adamlar z aralarynda birigip tze hkmet dredip, i?lp ba?lamakydylar, ne Nyazow drli ollar bilen olary agyzlarny alardyp bildi. Bu topara Agzybirlikden ba?ga, Demokratik s? partiasy, Kompartia, kp sanly erkin pikirli urnalistler, dredijilik intelligensiasyny wekilleri girrdi. Sowet edebiaty urnalyny, a?kom, Edebiat we Sungat gazetlerni i?grleri demokratik zgeri?leri geirilmegi ugrunda otlukly makalalar bilen yky? edrdiler. ?ol wagtlar Muhemmetmyrat Salamatow Daan atly zni birinji gara?syz, syasy urnalyny ykaryp ba?lapdy. Zehinli azyjylardyr, ?ahyrlar Bapba Gkle, Akmyrat ?ir, Rahym Esen, Baram Jtdi, A?yrguly Bary we ba?galar z dwrni tren kne hkmeti syndyrmak in oa berk urgular edip ba?lapdylar. Nyazow zni administratiw ygtyarlyklaryny ulanyp, gar?ysyna ykanlary hemmesinden dynmagy ba?ardy. Akmyrat ?iri hem Bapba Gklei ol helkilige uradyp, ok etdi. Muhemmetmyrat Salamatowy Daanjyny gadagan etdi, onu zni, entek okuw a?yna etmedik agalarny gizlin gulluklary i?grlerine urduryp, sesi ykmaz aly etdi. Baram Jtdini hem A?yrguly Baryny i?lerinden aryp, olary zba?dak i?lemez aly etdi.

Milli demokratik gleri goberen birinji aly?y Trkmenistanda a?aan etniki ruslary alga almazlyk boldy disem, aly?masam gerek. Hzirki wagty her bir demokratik dwletden edn talaby, urtda a?aan azlyklary hak-hukuklaryny imezlik, olary hi bir jhtden kemsitmezlik bolup durar. Gynansagam, gara?syzlygy ilkinji yllarynda Trkmenistany halkyny rus blegine gelmi?ekler, basybalyjylar hkmnde garaldy. Ruslary eden amanlyklary i?irlip, ag?ylyklary a?yryldy. Ruslar urdy terk edip gitseler, trkmenleri rsi gip, zba?dak dwlet gurmak olar in has eil d?jak aly bolup grndi. Ruslar hem zlerini ekirlip ba?lanandyklarny duup go?larny dayp, Orsete gp ba?ladylar. Bu tendensia rus hkmetem uly itergi berdi. Ol Trkmenistanda hem ozalky Sowet Souzyny beleki respublikalarynda a?aan etnik ruslary hemmesini z watanda?lary diip yglan etdi hem Orset Dumasynda bu mesele bouna rite komitet dretdi. Orsedi bu eden hereketinden sora ruslary ge-gligi hasam beter gjedi.

Bu, elbetde, Trkmenistanda hkimlik edn gatlagy haryna boldy. Nyazow mundan pedalanyp, zba?dak trkmen dwletini gurjak dien bahana bilen, ur-tut ruslary tiz wagty iinde urtdan ykyp gider aly edip ba?lady. Bele syasatdan Nyazow go?a peda grpdi. Birinjisi, trkmenleri ruslar bilen birle?mek tialygyny ni almak bolsa, ikinjisi, ruslara gar?y ?ele syasat alyp baryp, Gnbatary nde zni Russia tabyn bolmadyk, zba?dak syasaty hkmnde grkezmek bolupdy. Elbetde, bu Gnbatara akman durmady, sebbi Gnbatar Orseti Orta Aziadan gysyp ykarmak syasatyny gz nde tutardy.

Rus demokratik gleri bilen trkmen demokratlary hi haan birle?mez, bir dil tapmaz aly Nyazow drli usullary, ?ol sanda hapa tilsimleri hem ulanypdy, ?u wagta enli hem ulanyp gelr. Trkmen auditoriasyny de yky? edip, ol ruslary basybalyjykly syasat alyp baryp, trkmenleri sgermn gelendiklerni, trkmenleri ezendikderni adyp, indi ruslar bilen bellisini edip, olara Trkmenistandan go?laryny salatjakdygyny nygtasa, rus auditoriasyny nde yky? edip, olary trkmen milletilerinden gorajakdygyny wada berrdi. eke bir wada bermegem dl, ol trkmenleri yza galak adamlardygyny, olary ruslardan entek kp zatlary wrenmelidigini, ?ol sanda kirini uwmagy-da bilmelidigini adyp, bizi ?ntek-entekler ruslara mt bolup, olary tejribesinden pedalanmaly boljakdygmyzy z yky?larynda wran-wran gatalapdy. Ol bir yky?ynda meni aalymam rus, oglum-gyzymam rus. Sizden arylyp men nir gidein hem diipdi.

Nyazow Sowet Souzyny ykylmazyny i syrasy hem ykylanyndan soky birinji yllarda tze trkmen dwletini gurup, halky bolulykda a?atjakdygyny yzly-yzyna wada beripdi. Ol: indi zba?dak dwlet bolduk, zmiz zmize hojayn, balygmyz bolsa ere-gge syganok, ol balyklar halka hyzmat eder, kisi aly Merkeze iberilmez, biz trkmenleri dnni hemme erlerinde ga?aryp gezer aly ederis, Kuwetde halk nhili a?aan bolsa, trkmenleri hem ?onu aly a?adarys, trkmenleri i?letmn, atyp ier aly ederis, her trkmen ma?galasyny gleli sygry bolar, mersedes ma?yny bolar,,, dien aly bo? szler bilen ilaty garnyny dourdy.

Ol eke bir wadalar bermek bilenem klenmn, krhanalara, bazarlara alanyp, gnde-gnde adamlar bilen du?u?yp, her hepde-de dien aly hasam bolsa urdu da? raonlarny birisine sapar edip, okarda adan szlerni bo? szler dldigini, i? znde ?ele boljakdygyny grkezmeklige aly?ardy. Ol wagtlar halk hi bir zady okluk a-da bolmasa etmezilik edninden entek horlananokdy.

Nyazowy trkmenleri ynamyna girmek in eden akylly hereketlerni birisi hkmnde A?gabatda hem Trkmenistany beleki ?herlerinde zba?yna ja salmaky bolan ma?galalara erler palap bermegi, ol erlerem ki aly 600 kwadrat metrden dl-de, 1200-den 1800 kwadrat metre enli kpeldip palap bermegi karar edenligidir. Bu ili gzne erkinligi ady bir delili bolup grnpdi.

Nyazow Sowet Souzy ykylan badyna dien aly, ara kp salym salman, Trkmenistany kompartiasyny bir gni iinde dargadyp, onu deregine dempartiany dredndigini yglan etdi. Ol kompartiany agzalarny arza berip dempartiany agzalygyna geip biljekdiklernem ?ol ygnakda atdy. ?edip bir partiadan ba?ga bir partia gemeklik e?ik al?andanam az wagt aldy. Kompartiany agzalarny kbirlerni Nyazowy bu kararyndan ngiledikleri bilindi, ne olar zlerni bu dugusyny da?yna ykarmakdan saklandylar. Bu Nyazowy ene bir stnligi boldy. ?ol gnler Nyazow ozalky Sowet Souzyny territoriasynda birinjileri hatarynda depme halal salawlar geirip, zni prezident diip yglan etdi.

?undan so Nyazowy pozisiasy hasam berkedi. Ol halk bilen gnde dien aly prezident hkmnde du?u?yp, oa ozalky beren wadalarny uly ynam bilen gatalady. Ilat prezidenti adanlaryna yny bilen ynandy. Il iinde onda-munda ?undan gowy prezidenti bolmajakdygy barada grrler arap ba?lady.

Yzy bar...


استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد